Milutin Milanković, pišući svoju autobiografsku knjigu – Uspomene, doživljaji, saznanja, na jednom mestu zapisao da se prijemom srpskog državljanstva, “vratio u krilo svog naroda”. Živeći i stvarajući u Beogradu ostavio je nemerljiv doprinos srpskoj i svetskoj nauci svojim kapitalnom teorijom o nastanku ledenih doba na planeti Zemlji. Milanković je zadužio svoj narod, koji ga je mnogo godina nakon njegove smrti u dobroj meri zaboravio i zapostavio. Retke su bile institucije ili manifestacije koje su bile njemu posvećene.
Međutim, formiranjem Udruženja Milutin Milanković i radom više od dve decenije, njegovo ime postalo je prepoznatljivo širokom krugu ljudi. Tome je doprinelo davanje imena javnim objektima, institucijama ili manifestacijama, brojne akcije Udruženja, veliki broj manifestacija poput Dana Milutina Milankovića širom Srbije, regiona i u inostranstvu, naučni i drugi skupovi, brojna video i pisana produkcija kojom se sitematski osvetljavao njegov plodonosan rad i sadržajan, na momente i buran život.
Spomenik u Parku Milutin Milanković na Vračaru
Zahvaljujući tome i brojnim drugim aktivnostima, posebno na planu informisanja javnosti povodom događaja ili nekim povodima i prigodnim datumima vezanim za njegov život i stvaranje, brojne institucije i lokalne samouprave su iznašle modalitete trajnog spominjanja i sećanja davanjem imena ulicama, bulevarima, objektima, izradom murala, bista, poprsja, spomen-kutaka i brojne druge načine.
Na taj način je veoma intenzivan, svestran i plodonosan volonterski rad članova Udruženja dao izuzetan rezultat. Malo su poznati podaci o brojnosti specifičnih oblika iskazivanja poštovanja Milutin Milankoviću. I sami se pozitivno iznenadimo kada detaljnije sumiramo koliko je i gde sve prisutan kulturom sećanja u našem narodu. Evo nekoliko egzaktnih podataka.
Kada je Udruženje započelo sa radom u Srbiji je postojalo nekoliko institucija i jedna ulica koje su nosile Milankovićevo ime. Da paradoks bude veći ta ulica je bila na mestu sadašnje ulice Đorđa Stanojevića na Novom Beogradu i nije imala, prema svedočenjima nekih stanovnika, ni kućnog broja. Sada, na našu radost i ponos srpskog naroda tri bulevara (Novi Beograd, Zrenjanin i Banja Luka) nose njegovo ime. Zatim ulice sa njegovim imenom postoje u 14 gradova, 20 opština i 70 drugih mesta, kao i još 3 u Republici Srpskoj. Uvereni smo da postoje još neke koje nisu zabeležene u našoj arhivi. Sveukupno u 108 mesta. Sam za sebe impresivan podatak. Radi ilustracije spomenućemo tridesetak mesta u kojima postoje ulice sa Milankovićevim imenom:
Bulevari na Novom Beogradu i Banjaluci
Ulice u Lajkovcu, Paraćinu, Mladenovcu i Boljevcu
Spomenici, poprsja, biste i drugi oblici vajarskog izražavanja sve više se izrađuju i postavljaju na javnim i površinama unutar zatvorenog prostora, tako da beležimo desetak takvih obeležja u Srbiji i Republici Srpskoj, ali i u Kvivlendu u SAD. Svakako najimpresivnije takvo obeležje je spomenik na Vračarskom platou u Beogradu. Uz ostale spomenućemo spomen biste na Rudarsko-geološkom fakultetu u Beogradu, ispred zgrade tehničkih fakulteta u Novom Sadu, holu u zgradi Vodovoda i kanalizacije u Beogradu, u OŠ “Milutin Milanković” u Rabrovu, Parku velikana u Milićima u Republici Srpskoj i na drugim mestima.
Biste u Dalju, Novom Sadu, na Rudarsko-geološkom fakultetu u Beogradu, Beogradskom vodovodu i kanalizaciji i Klivlendu (SAD)
Prigodni modeli iskazivanja poštovanja su informativni panoi u školama i drugim školskim ustanovama koje nose Milankovićevo ime – Školskom centru u Milićima, Domu učenika u Beogradu, Rudarsko-geološkoj i hidrometeorološkoj školi u Beogradu, kao i amfiteatri “Milutin Milanković” u zgradi tehničkih fakulteta u Novom Sadu i Građevinskom fakultetu u Beogradu. Tome treba pridodati i izložbene postavke u Osnovnoj školi “Milutin Milanković” u Rabrovu, Institutu za nacionalnu i međunarodnu bezbednost u Beogradu, prigodni kutak u Pedagoškom muzeju, Srpskoj kući u Podgorici, a pripremaju se trajne postavke u još nekoliko drugih institucija.
Freska u Sabornom hranu u Trebinju i prigodna koverta i marka izdate 2024. godine povodom sto godina Milankovićeve teorije
Murali, kao svojevrsna likovna ostvarenja sve su popularniji u urbanim i drugim sredinama. Tako je i Milanković našao svoje mesto na muralima poput murala u Osnovnoj školi “Moša Pijade” u selu Gudurica kod Vršca, bloku 30 na Novom Beogradu, zatim dva murala na početku i na kraju Bulevara Milutina Milankovića na Novom Beogradu, firmi Inmold iz Požege. Interesantna je činjenica da je u Sabornom hramu Svetog Preobraženja Gospodnjeg u centru Trebinja naslikana freska Milutina Milankovića, a postoje joše neke informacije da se freske sa likom srpskih naučnika nalaze u nekim drugim pravoslavnim crkvama i manastirima. U brojnim školskim ustanovama organizuju se prigodni programi, priredbe, kviz takmičenja, takmičarske izložbe dečijih radova, pisanja pesama i drugi maštoviti oblici čuvanja od zaborava srpskog genija.
Murali u kompaniji Inmold u Požegi i na Novom Beogradu u Bulevaru Milutina Milankovića br. 172
Mural u OŠ “Moša Pijade” u selu Gudurica kod Vršca
Nešto što posebno raduje, a čiji rudiment i ideja su bili u Udruženju, je namera i već započete akcije na formiranju naučno-istraživačkih centara za mlade istraživače. Beležimo takve aktivnosti. Nakon nekoliko uspešnih akcija Udruženja u Starom Slankamenu u opštini Inđija donoseći odluku da se u Starom Slankamenu, mestu gde se nalazi lesni profil kao dokaz Milankovićeve teorije, formira Istraživački centar „Milutin Milanković“, koji će okupljati kako naučnike, tako i učenike iz inđijskih škola, ali i studente iz cele zemlje radi istraživanja Milankovićeve teorije, lesnih profila, paleozoika i svega ostalog što će pobuditi njihovu naučnu znatiželju. Uz to i Vlada Republike Srbije donela je odluku da se „u cilju organizacije obrazovnih, istraživačkih, stručnih i naučnih delatnosti na polju geologije i turizma, osnuje naučni i obrazovno-istraživački centar Milutin Milanković u Beloj Crkvi”. Projekti za oba istraživačka centra su već u toku, a u najavi je još sličnih akcija.
Učenički radovi inspirisani Milankovićem
Spomen-ploča u ulici Ljube Stojanovića 9 u Beogradu, Centar za klimatske promene na zgradi Republičkog hidrometeorološkog zavoda u Beogradu, tabla na ulazu u Srednjoškolski centar “Milutin Milanković” u Milićima u Republici Srpskoj
Veliki teleskop „Milutin Milanković“ na Astronomskoj stanici na Vidojevici kod Prokuplja i deo stalne izložbene postavke u Institutu za nacionalnu i međunarodnu bezbednost u Beogradu
Uvereni smo da će se ovaj trend nastaviti i i da ćemo dočekati dan da se napokon formira Muzej Milutina Milankovića čime bi se dvodecenijska plemenita misija Udruženja finalizirala, što će doprineti da Milanković bude trajno u kulturi sećanja svog naroda.
